تبلیغات
یار خدا - حقوق همسایه و همسایگی در گفتار پیامبر اعظم(ص)
 
یار خدا
ز گهواره تا گور دانش بجوی
حقوق همسایه و همسایگی در گفتار پیامبر اعظم(ص)

زندگی اجتماعی نیازمند پذیرش ضرورت‌هایی است. ارتباط با همسایگان و چگونگی معاشرت با آن‌ها از اموری است كه مورد توجه جدی اسلام است. رسول گرامی نیز در سخنان خویش، ابعاد مختلف این مسئله را بررسی رده است. نگاهی به اندیشه‌های آسمانی حضرت در این زمینه راه‌گشا و سازنده است.


نخستین نكته در سخنان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) توجه به حد همسایگی است. رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) در حدیثی می‌فرماید:
«حد همسایگی چهل خانه است». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1350)

البته پیام سخن رسول گرامی این نیست كه مثلا خانه شماره چهل و یك از مرز همسایگی خارج است و حتما تا خانه شماره چهل جزو همسایگان انسان محسوب می‌شوند، بلكه این یك معیار متعارف است كه حدود نسبی را تعیین می‌كند و در شرایط مختلف زمانی و مكانی و اجتماعی و... ممكن است این مقدار كم یا زیاد شود. پیام اصلی این حدیث می‌تواند این باشد كه نه تنها پذیرش اصل همسایگی ضروری است، بلكه نباید به حداقل اكتفا كرد. بلكه باید به میزان متعارف توجه كرد كه البته چهل خانه می‌تواند از یك طرف باشد كه در مجموع تعداد زیادی خانه جزو همسایگان شمرده می‌شوند و این دارای پی‌آمدهای مثبت و سازنده و اثرگذار در روابط اجتماعی است.

نكته دیگر در سخنان رسول گرامی كه بیانگر اهمیت مسئله همسایگی در فرهنگ اسلام است، موضوع تحقیق درباره همسایه است كه حتی بر خرید خانه مقدم است؛ یعنی انتخاب انسان در خرید خانه را چگونگی همسایه شكل می‌دهد و هدایت می‌كند. رسول گرامی در حدیثی می‌فرماید:
«همسایه‌ را پیش از خانه و رفیق را پیش از راه و توشه را پیش از سفر باید انتخاب و تهیه كرد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1316)

در گفتاری دیگر می‌فرماید:
«پیش از خریدن خانه همسایه را پیدا كنید و پیش از مسافرت، رفیق سفر را بیابید». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 480)

پیام این دو حدیث نبوی آن است كه بر خلاف روش عموم مردم كه برای خرید منزل، نوع خانه و موقعیت مكانی آن را در نظر میِ‌گیرند، اسلام تحقیق درباره همسایه را اصل مؤثر در انتخاب می‌داند؛ یعنی آن‌چه می‌تواند به منزل انسان ارزش بدهد، همسایه یا همسایه‌هایی است كه انسان می‌خواهد با آن‌ها زندگی كند. این گذشته از جایگاه مهم روابط اجتماعی در فرهنگ دینی، بیانگر اصالتی است كه اسلام به انسان‌هی شایسته و خوب در زندگی می‌دهد و دقت در انتخاب همسایه خوب، پای‌بندی عاقلانه انسان را به روابط اجتماعی سالم و سازنده نشان می‌دهد.

نكته دیگر در سخنان رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) در این زمینه، توجه به حقوق همسایه است. نخستین محور تأكید بر حق همسایه است. حضرت در حدیثی می‌فرماید:
«حرمت همسایه بر همسایه چون حرمت خون او است». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1359)

پیام این حدیث نبوی آن است كه رعایت حریم همسایه چون مراقبت از جان او و پرهیز از آنچه سلامتی او را تهدید می‌كند، لازم است. اهمیت حق همسایه را رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در گفتاری دیگر ا ین گونه تبیین می‌كند:

«جبرئیل درباره همسایه آن قدر به من سفارش می‌كرد كه من پنداشتم همسایه ارث خواهد برد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2640)

پیش از آنكه مصادیق و نمونه‌هایی از حقوق متقابل همسایگان را در كلمات رسول گرامی اسلام بررسی كنیم، با توجه به حدیثی از حضرت، به اصل اثبات حق برای همسایه پی می‌بریم كه می‌فرماید:
«همسایه حقی دارد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2266)

حقوق همسایه را نمی‌توان در مصادیق معینی محدود كرد، ولی با آشنا شدن با برخی از آن‌ها می‌توان به كمیت و كیفیت آن‌ها پی برد. حضرت در حدیثی می‌فرماید:
«حق همسایه آن است كه اگر مریض شد، عیادتش كنی و اگر از دنیا رفت، در تشییع جنازه‌اش حاضر شوی و اگر از تو قرض خواست، به او بدهی و اگر حادثه خوبی برای او رخ داد، به او تبریك بگویی و اگر مصیبتی دید، به او تسلیت بگویی و ساختمان خود را بالاتر از ساختمان او نسازی و با این كار جریان باد را بر او نبندی». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1387)

محور دیگر در حقوق همسایگان، رعایت عفت و پاكدامنی درباره آنان است. حضرت در حدیثی می‌فرماید:
«آنكه با زن همسایه خود روابط جنسی حرام داشته باشد، روز قیامت خداوند به او نگاه مرحمت ندارد و او را پاك نمی‌كند و به او می‌گوید: همراه با دوزخیان به داخل آتش برو». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1708)

سنگینی كیفر این كار زشت به این دلیل است كه در دنیای همسایگی، نوعی اطمینان و اعتماد متقابل حكومت می‌كند و اگر كسی از این فضا سوء استفاده كند و این حاكمیت را مخدوش سازد، مرتكب جرم سنگینی شده و باید در انتظار كیفر سنگین نیز باشد. زشتی این كار را رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) در حدیثی دیگر این چنین ترسیم می‌كند:
«اگر مردی با ده زن روابط جنسی حرام داشته باشد، جرمش كمتر است تا اینكه با زن همسایه‌اش چنین روابطی را برقرار كن و اگر از ده خانه دزدی كند، آسان‌تر است تا این‌كه از خانه همسایه‌اش دزدی كند». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2212)

پیام این دو حدیث توجه به اهمیت ویژه حقوق همسایه در مسائل اخلاقی و اقتصادی است؛ یعنی هر همسایه‌‌ای موظف است كه با عملكرد خود، نه تنها امنیت اخلاقی و اقتصادی همسایه را مورد هجوم قرار ندهد، از آن پاسداری و از آسیب پذیری آن جلوگیری كند.

محور دیگر در حقوق همسایگان، رعایت حقوق انسانی و توجه به گرسنگی و نیازهای اولیه آن‌هاست. حضرت در حدیثی می‌فرماید:
«هر كس همسایه‌اش از شرش در امان نیست، مؤمن نیست». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2383)

پیام این حدیث آن است كه حفظ امنیت همسایه و پرهیز از ایجاد مزاحمت و ناامنی برای او از لوازم ایمان است.

محور دیگر در حقوق همسایگان، رعایت حقوق آنان نسبت به همسایگان جدید است؛ زیرا انسان با فروختن منزل یا ملك خویش آن را تحت تصرف دیگران قرار می‌دهد. به همین دلیل، ابتدا پیشنهاد فروش را به همسایه‌اش بدهد، یعنی اولویت برای خریدن با اوست. رسول گرامی(صلی الله علیه و آله) در این زمینه می‌فرماید:
«هر كس خواست خانه یا ملك خویش را بفروشد، باید نخست به همسایه‌اش پیشنهاد كند».(ر. ك: نهج الفصاحة، ح 168)

در حدیثی دیگر می‌فرماید:
«همسایه خانه در خرید خانه همسایه مقدم است». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1298)

گاهی رعایت حق همسایه در خرید منزل اهمیت بیشتری دارد. برای نمونه، هنگامی كه دو همسایه از یك مسیر مشترك برای رفتن به منزل عبور می‌كنند، در این صورت حتما باید هر كدام از آن‌ها هنگام فروش به دیگری پیشنهاد بدهد و در غیاب یكدیگر معامله نكنند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در این باره می‌فرماید:
«در معامله، سهم همسایه مقدم است؛ اگر راه آن‌ها یكی است، باید منتظر او باشد اگر چه غایب باشد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1315)

محور دیگر در رعایت حقوق همسایگان در سخنان رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) رعایت حق همسایه‌ای است كه خانه‌اش به انسان نزدیك‌تر است. حضرت در گفتاری می‌فرماید:
«وقتی دو نفر تو را با هم دعوت كردند، دعوت كسی را كه خانه‌اش نزدیك‌تر است؛ بپذیر زیرا آن كه خانه‌اش نزدیك‌تر است در همسایگی مقدم است و اگر یكی زودتر دعوت كرده است، دعوت او را بپذیر»(ر. ك: نهج الفصاحة، ح 135) .

محور دیگر در سخنان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) توجه به آثار و پی‌آمدهای مثبت همسایه برای همسایه دیگر است. رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) در این باره می‌فرماید:
«همانا خداوند به وسیله مسلمان پارسا و شایسته، بلا را از صد خانه از همسایگان او دفع می‌كند». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 728)

محور دیگر سخنان رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله)، توجه به آثار حسن هم‌جواری است. حضرت در گفترای می‌فرماید:
«حسن هم‌جواری، مایه آبادی شهرها و طولانی شدن عمرهاست». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1371)

و در حدیث دیگری می‌فرماید:
«اگر می‌خواهید كه خدا و پیغمبر شما را دوست بدارند، وقتی امانتی به شما سپردند، رد كنید و همین كه سخن می‌گویید، راست بگویید و با همسایگان خود به نیكی رفتار كنید».

و در گفتاری دیگر می‌فرماید:
«بهترین رفیقان در پیشگاه الهی، كسی است كه برای رفیق خود بهتر باشد و بهترین همسایگان، كسی است كه باری همسایه خود بهتر باشد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1480)

نقش همسایه خوب در زندگی آن‌چنان است كه حضرت در حدیثی می‌فرماید:
«مسكن و همسایه خوب و مركب سواری مناسب و رام از سعادت انسان است». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2761)

یكی از نشانه‌های حسن هم‌جواری، تكریم همسایه است. رسول گرامی در روایتی، آن را نشانه ایمان دانسته و فرموده است:
«هر كس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید همسایه خویش را گرامی بدارد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 2774)

محور دیگر در سخنان رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله)، طبقه بندی همسایه‌ها از نظر نوع و میزان حقوق آن‌هاست. حضرت در حدیثی می‌فرماید: «
همسایگان سه گروهند:

همسایه‌ ای كه یك حق دارد كه حق او از دیگر همسایگان كمتر است و همسایه‌ای كه دو حق دارد و همسایه‌ای كه سه حق دارد.

آن همسایه‌ای كه یك حق دارد، همسایه مشترك است كه خویشاوندی ندارد. او فقط حق همسایگی دارد.

آن همسایه‌ای كه دو حق دارد، همسایه مسلمان است كه هم حق اسلام و هم حق همسایگی دارد.

آن همسایه‌‌ای كه سه حق دارد، همسایه مسلمان است كه خویشاوندی نیز دارد كه حق اسلام و حق همسایگی و حق خویشاوندی دارد». (ر. ك: نهج الفصاحة، ح 1339)

پیام این حدیث نبوی آن است كه حق همسایگی منوط به هم‌كیشی و هم‌عقیده بودن و داشتن روابط خویشاوندی نیست، بلكه خود عنوان همسایه عاملی است برای پای‌بندی به حقوق همسایگی. بر این اساس، حتی غیر مسلمانی كه در همسایگی مسلمان زندگی می‌كند، دارای حق همسایگی بوده و رعایتش لازم است.
سید علی جان غازی


نوع مطلب : حدیث، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
سه شنبه 8 بهمن 1392 08:28 ب.ظ
خوب نبود
4383
سه شنبه 8 بهمن 1392 08:26 ب.ظ
وب نبود
سه شنبه 8 بهمن 1392 08:24 ب.ظ
o,f f,n
شنبه 8 تیر 1392 06:24 ب.ظ
با سلام و تشکر از مطالب مفیدتان
الله نگهدارتان باد
پنجشنبه 22 فروردین 1392 07:18 ب.ظ
قالبت زیاد جالب نیست
پنجشنبه 30 آذر 1391 11:45 ق.ظ
خیلی خوب بود من میخواهم برای رمهلمم ببرم ولی نمیدانم چه تور در فلش بریزم و بدم سی دی فروشی ها برایم چاپ کنند
جمعه 3 آذر 1391 12:43 ب.ظ
عالی بوددستتون دردنکنه
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی