تبلیغات
یار خدا - زندگی‌نامه ابن بطوطه
 
یار خدا
ز گهواره تا گور دانش بجوی
زندگی‌نامه ابن بطوطه

ابن‌بطوطه، جهانگرد مسلمان، در سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنیا آمد. او در آغاز جوانی سفری را برای زیارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد و پس از آن که بخش زیادی از آسیا را تا چین زیر پا گذاشت، در سال 750 هجری به فاس در مراکش بازگشت و گزارش سفرهایش را به ابن‌جزی، دانشمند اندلسی و ندیم سلطان فاس، بازگفت و ابن‌جزی آن‌ها را به نگارش در آورد. این کتاب ما را با وضعیت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی سرزمین‌ها‌ی اسلامی پس از فروکش کردن یورش مغول‌ها آشنا می‌کند.


زندگی‌نامه

ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن یوسف طنجی، در 17 رجب سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنیا آمد. خانواده‌ی ابن‌بطوطه از فقیهان مالکی طنجه به شمار می‌آمدند و خود او نیز آموزش‌هایی در این زمینه دیده بود. او هنگامی که تنها 22 سال داشت در 2 رجب سال 725 هجری سفری خود را برای به جا آوردن مراسم حج و زیارت آرامگاه پیامبر اسلام آغاز کرد و در آن زمان گمان نمی‌برد که پس از 25 سال جهانگردی به زادگاهش بازگردد.

نخست از شمال آفریقا روی به مصر کرد و از آن‌جا به فلسطین، بیروت، طرابلس، حلب و دمشق در سوریه و سرانجام عربستان رفت. او پس از زیارت خانه‌ی خدا و مدینه به نجف در عراق رفت و حرم حضرت علی(ع) را زیارات کرد. سپس از راه بصره به ایران وارد شد و از شهرهای آبادان، ماهشهر و شوشتر دیدن کرد و به اصفهان و شیراز نیز سفر کرد. سپس از راه کازرون به عراق بازگشت و پس از گذر از کربلا برای بار دوم به بغداد رفت. سپس به تبریز رفت و برای بار سوم به بغداد بازگشت و بار دیگر به مکه رفت و زمانی را در آن‌جا ماند.

ابن‌بطوطه از مکه به ساحل شرقی آفریقا، یمن، عدن و مگادیشو رفت و با گذر از دریای عمانبه جزیره‌ی هرمز در خلیج فارس رسید. آن‌گاه به لارستان فارس، جزیره‌ی کیش و بحرین رفت و سپس به مکه بازگشت. سپس به آناطولی گان نهاد و به زیارت آرامگاه مولانا در شهر قونیه رفت و از آن‌جا به جنوب روسیه تا ساحل کریمه سفر کرد. او پس از رفتن به قسطنطنیه راهی خوارزم، بخارا، سمرقند، هرات، طوس، مشهد، سرخس، تربت حیدریه، نیشابور، بسطام، غزنه و کابل شد و سپس به شبه‌قاره‌ی هندوستان گام نهاد.

ابن‌بطوطه هفت سال در هند ماند و مورد توجه دربار دهلی بود. او که نخستین‌بار در سفرش از مراکش به مصر به قضاوت پرداخت، از جایگاه پدران خود در قضاوت برای سلطان هند سخن گفت و در هندوستان به جایگاه قضاوت نشست. او زمانی نیز به عنوان سفیر سلطان هند به دربار امپراتور چین فرستاده شد، اما گرفتار راهزنان و توفان شد و نتواست کاری را که به او واگذار شده بود به درستی انجام دهد. از این رو، پیش فرمان‌ورای مستقل مالابار رفت و سپس به جزیره‌های مالدیو سفر کرد. در آن‌جا بیش از یک سال و نیم بر جایگاه قضاوت نشست، اما چون در نظر وزیر اعظم خطرناک آمد، از آن‌جا به سیلان گریخت و به زیارت جایگاه حضرت آدم(ع) در آن‌جا شتافت.

ابن‌بطوطه از راه دریا به هرمز بازگشت و از راه ایران به عراق رفت و سپس با کشتی به جده رسید و در 22 شعبان 749 قمری برای چهارمین بار به زیارت خانه‌ی خدا شتافت. سپس زمانی را در فلسطین و تونس گذراند و سرانجام به طنجه بازگشت. اما بیش از سه ماه نگذشت که به اندلس(اسپانیا) رفت و با ابن‌جزی، نویسنده‌ی گزارش‌های سفرنامه‌اش، آشنا شد. او پس از سفری به آفریقای مرکزی به فاس رفت و پس از بیش از 20 سال زندگی در آن‌جا سرانجام در همان شهر به سال 779 قمری دیده از جهان فروبست.

ابن‌بطوطه دانشمندی پژوهشگر یا عالم دینی برجسته و شناخته شده‌ای نبود، اما سفرهای دراز به شهرهای گوناگون فرصتی فراهم آورد که از درس دانشمندان و بزرگانی که بر سر راهش بودند، بهره‌مند شود. او در دمشق، بغداد و شیراز از درس بزرگان آن زمان بهره ‌برد و در زمان ماندگار شدن در مکه، که مهم‌ترین مرکز دینی مسلمانان بود، نیز بر دانسته‌های دینی خود افزود. در آن زمان بزرگان و دانشمندان دینی هنگام حج در مکه گرد هم می‌آمدند و پس از پایان گرفتن آیین‌های حج چند سالی را در آن شهر می‌ماندند و از فضای معنوی آن بهره‌مند می‌شدند.

آشنایی ابن‌بطوطه با دانشمندان و بزرگان دینی بسیار سودمند بود و چنان شد که آن جوان ناشناس کم‌کم در نظر بزرگان و فرمان‌روایان شناخته شود، از آنان صله دریافت ‌کند و از این راه هزینه‌ی سفرهای خود را فراهم ‌آورد. برخی از آن فرمان‌روایان کنیزهایی نیز به او بخشیده بودند که در جای جای سفرنامه از آن‌ها یاد می‌کند. او طی سفر چند بار ازدواج کرد و در سفرنامه‌ی خود پیوسته از زن‌ها و کنیزهایی که همراه او بودند سخن می‌گوید و به فرزندانی اشاره می‌کند که از آن زنان یافته است، فرزندانی که او هرگز بار دیگر آنان را ندیده است.

سال‌شمار زندگی

703 قمری: به روز دوشنبه 17 رجب در شهر طنجه در مراکش به دنیا آمد.

725 قمری: روز دوم ماه رجب، سفر خود را برای زیارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد.

756 قمری: کار نگارش سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه به کوشش ابن‌جزی به پایان رسید.

779 قمری: ابن‌بطوطه در شهر فاس در مراکش چشم از جهان فروبست.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه

سفرنامه‌ی ابن بطوطه با آن که از اطلاعت شخصی سرشار است، اما هدف از نگارش آن روشنگری خوانده بوده است. او می‌خواسته از راه بیان کردن چیزها و کارهای شگفت‌انگیزی که به چشم خود دیده است. او از سفرنامه‌ی او به آداب و روسوم مردمان سرزمین‌ها گوناگون آشنا می‌شویم. سفرنامه‌ی او از دو نظر بر دیگر سفرنامه‌های مسلمانان برتری دارد:

نخست این که دامنه‌ی سفر‌های ابن‌بوطه بسیار گسترده‌تر است که مصر، سوریه، عربستان، عراق، بخش زیادی از ایران، یمن، عمان، بخش‌هایی از ورارودان(ماوراءالنهر)، افغانستان، پاکستان، هندوستان، بخش‌هایی از چین، بخش‌هایی از روسیه، جزیره‌های مالدیو، جزیره‌های اندونزی، اسپانیا و نیجریه را در بر می‌گیرد و شاید هیچ جهانگردی به اندازه‌ی او سفر نکرده باشد. نوشته‌های او پیرامون جزیره‌های مالدیو، روسیه‌ی جنوبی و به‌ویژه آفریقا اهمیت بیش‌تری دارد، چرا که او تنها نویسنده‌ی است که در آن زمان پیرامون این سرزمین‌ها اطلاعات درستی فراهم آورده است.

دوم، سفرنامه ی ابن‌بطوطه آینه‌ای از آداب و آیین‌ها، وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی سرزمین‌های گوناگون، به‌ویژه سرزمین‌های اسلامی است. او تصویر زنده از مردمان سرزمین‌های اسلامی در زمانی عرضه می‌کند که این سرزمین‌ها یورش مغول‌ها را از سر گذرانده‌اند و جای شگفتی است که هنوز هم از آبادانی شهرهای اسلامی سخن می‌گوید. گزارش‌های او به صداقت کم‌مانندی همراه است و از خوب و بد مردمان و آیین‌ها و باورهای آنان می‌گوید و البته هر جا که چیزی را نمی‌پسندند، ناخشنودی خود را نیز بیان می‌کند.

هنوز هیچ مدرکی در دست نداریم که ابن‌بطوطه طی سفرهایش یاداشت برداری می‌کرده است و تنها می‌دانیم که پس از پایان گرفتن سفرهایش دیده‌ها و شنیده‌هایش را برای ابن‌جزی بازگوی کرده و او آن‌ها را به نگارش در آورده است. اگر بپذیریم که او تنها به نیروی حافظه‌ی خود وابسته بوده است، جای شگفتی است که این همه‌ی داده و اطلاعات درست را چگونه طی 25 سال سفر در ذهن خود نگه داشته است. او نام بسیاری از مردمان، از فرمان‌روایان و دانشمندان گرفته تا مردمان عادی، را به درستی در سفرنامه‌ی خود آورده است و تنها در یک جای سفرنامه‌ی خود اشاره می‌کند که از برخی سنگ‌نوشته‌های آرام‌گاه‌های دانشمندان بخارا یاداشت‌هایی برداشته است که آن هم طی سفر از بین رفته است.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه مهم‌ترین منبع اطلاعات تاریخی پیرامون سرزمین‌های اسلامی در نیمه‌ی نخست سده‌ی هشتم هجری است. این کتاب ما را با وضعیت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آن سرزمین‌ها در روزگار بین یورش مغولان و یورش تیمور، یعنی هنگامی که امپراتوری اسلامی فروپاشیده، آشنا می‌کند. در این دوران مردم وضعیت اقتصادی مناسبی ندارند، اما بیش‌تر آن‌ها از داشته‌های خود خشنودند و گرایش‌های زاهدانه زمینه‌ساز چنین خشنودی‌هایی شده‌اند. خود ابن‌بطوطه نیز شیفته‌ی زاهدان و پیران طریقت است و گاهی مسافرت او تنها برای زیارت یکی از آنان است.

در این زمان جنبش صوفی‌گری در جای‌جای سرزمین‌های اسلامی در اوج خود است و خانقاه‌ها، رباط‌ها و زاویه‌ها در اوج شکوفایی‌اند و بازار ورد و ریاضت و مکاشفه بسیار گرم است. در همین زمان است که مدرسه‌های و آموزشگاه‌هایی که تمدن اسلامی را پی‌ریزی کرده بودند، از هم پاشیده و رو به ویرانی هستند و بخارا، که روزی همایشگاه اندیشمندان بود، چنان آسیبی از تاتارها دیده است که به بیان ابن‌بوطوطه "مساجد و مدارس و بازارهای آن ویران و مردمش به خاک مزلت نشسته‌اند و امروز در این شهر کسی نیست که نصیبی از علم و یا عنایتی به آن داشته باشد."

ابن‌بطوطه و زنان

ابن‌بطوطه گرایش زیادی به زنان داشته است و در جای‌جای سفرنامه‌ی خود به توصیف زنان زیبا می‌پردازد. شاید هیچ نویسنده‌ی شرقی به اندازه‌ی او از زنان کشورهای گوناگون سخن نگفته باشد. از شهر مکه تا شیراز و هندوستان و مالابار و جزیره‌های مالدیو و چین و آفریقای مرکزی هر جا که رفته وصف دقیقی از زنان آن‌جا آورده و از خوشگلی و شیوه‌ی لباس پوشیدن و شوهرداری و توان جنسی آنان سخن رانده است. گذری بر آن‌چه که او پیرامون زنان نوشته است، ما را تا اندازه‌ای با وضعیت زنان در کشورهای اسلامی در آن روزگار آشنا می‌کند.

ابن‌بطوطه و ایرانیان

هر چند ابن‌بطوطه بخش‌های بزرگی از نواحی مرکزی و شمالی ایران را ندیده و در بخش‌هایی هم که سفر کرده است، چندان نمانده است، باز هم اطلاعات ارزمشندی از ایران به دست می‌دهد. هم‌چنین، از لابه‌لای سفرنامه‌ی او می‌توان به نفوذ عناصر ایرانی در سرتاسر جهان اسلام پی برد. هنگامی که همگام به او در سفرنامه اش سفر می‌کنیم، همه جا با نام ایران و ایرانی رو به رو می‌شویم. بزرگان عرفان که بر قلب‌های مردم فرمان می‌رانند از مصر تا هندوستان بیش‌تر ایرانی هستند و پیوسته همراه با نام دانشمندان، فقیهان و سخنوران بزرگ آن دوران نسبت طبری، اصفهانی، تبریزی یا شیرازی به گوش می‌رسد. زبان فارسی زبان رسمی دربار هندوستان است. پیروان مولانا در آسیای میانه با شعرهای او به سماع می‌پردازند. هنوز نیم سده از وفات سعدی نگذشته که سرود خنیاگران چینی از شعر تر اوست. در این یک سده‌ای که از یورش مغول‌ها گذشته، ایرانیان با فرهنگ خود بر آنان چیره شده‌اند و حتی در شمال چین نیز کارهای اصلی به دست ایرانیان افتاده است. جانشینان چنگیز به اسلام روی آورده‌اند.

.......(کامل نیست)

ابن‌بطوطه در نگاه اندیشمندان

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه تا سال‌ها اخیر در سرزمین‌های اسلامی چندان شناخته شده نبود و تنها چند نویسنده، از جمله ابن‌خلدون، مقری و ابن‌خطیب از او نام برده‌اند. درواقع، ما ابن‌بطوطه را از زمانی ‌شناختیم که جهان‌گردان و خاورشناسان غربی به نسخه‌هایی از کتاب او دست یافتند. کوشش‌های جهانگردانی مانند زتسن و بوکهارت در سال‌های پایانی سده‌ی هیجدهم میلادی و سپس پژوهش‌های خاورشناسانی مانند کوزه‌گارت آلمانی در سده‌ی نوزدهم میلادی، باعث شد او در غرب و سپس شرق شناخته شود. سرانجام پژوهشگران فرانسوی نسخه‌ی کامل سفرنامه‌ی او را با ترجمه‌ی فرانسوی بین سال‌های 1858-1853 در 4 جلد منتشر کردند. ترجمه‌ی فارسی این سفرنامه را محمدعلی موحد از روی متن فرانسوی انجام داده است.


منبع:

1. سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی محمدعلی موحد. انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، 1361

2. ابن‌‌بطوطه(از مقاله‌های دانش‌نامه‌ی ایران و اسلام، به کوشش احسان یارشاطر). بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1354 

3. گروه جغرافیا. ابن‌بطوطه(از مجموعه مقاله‌های دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، به کوشش سیدکاظم بجنوردی)، انتشارات دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1369

4. روزنتال، فرانز. ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی حسین معصومی همدانی(از مقاله‌های زندگی‌نامه‌ی علمی دانشوران، به کوشش احمد بیرشک). انتشارات علمی و فرهنگی، 1375

5. مصاحب، غلامحسین. مقاله‌ی ابوریحان بیرونی، دایره‌المعارف فارسی. انتشارات فرانکلین، 1345



نوع مطلب : عمومی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
شنبه 31 شهریور 1397 10:41 ب.ظ

Thanks! I appreciate this.
canadian pharmaceuticals stocks canadian pharcharmy online24 buy vistagra usa canadian rx canada online pharmacies reviews canadian pharmacies-24h northwest pharmacies in canada pharmacy near me canada medications cheap canadian pharmacies stendra
سه شنبه 27 شهریور 1397 08:26 ب.ظ

Fantastic forum posts. With thanks.
achat cialis en itali we choice cialis pfizer india cialis dosage buy cialis cialis online we recommend cialis best buy generic cialis in vietnam cialis 5 mg cialis 20 mg best price we choice cialis pfizer india
چهارشنبه 14 شهریور 1397 02:14 ق.ظ

You actually said this perfectly!
are canadian online pharmacies safe best canadian pharmacy best canadian mail order pharmacies pharmacy canada canadian medications list canada online pharmacies for men cialis canadian pharmacy canadian drugstore trust pharmacy canada reviews online pharmacies india
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:35 ق.ظ

You definitely made the point!
rx online where can i purchase viagra purchase of viagra where to buy viagra cheap sildenafil viagra buy viagra online now how to get viagra cheap buy viagra online with paypal buy viagra professional cheap generic viagra uk
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:30 ب.ظ

Cheers! A lot of content.

cialis sicuro in linea we like it cialis soft gel cialis 20 mg effectiveness cialis tablets cialis 20mg prix en pharmacie cialis prices in england sublingual cialis online achat cialis en suisse click here cialis daily uk estudios de cialis genricos
یکشنبه 11 شهریور 1397 03:31 ب.ظ

You actually revealed this effectively!
buy cialis cialis bula where do you buy cialis tadalafil generic cialis 20 mg cut in half are there generic cialis pastillas cialis y alcoho non 5 mg cialis generici when will generic cialis be available buy original cialis
سه شنبه 23 مرداد 1397 05:01 ق.ظ

Many thanks. Great information!
buy viagra legally sildenafil uk buy viagra from uk generic viagra cheap how can i get viagra uk buying cheap viagra how to safely buy viagra online buy viagra online no prescription uk usa online pharmacy get a viagra prescription online
جمعه 7 اردیبهشت 1397 10:05 ب.ظ

Beneficial content. Thanks.
achat cialis en itali cialis daily dose generic cost of cialis per pill only now cialis 20 mg generic cialis review uk cialis super acti cuanto cuesta cialis yaho cialis price thailand cialis professional from usa cialis generico online
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 12:48 ب.ظ

Tips certainly taken!.
where to buy viagra online without prescription viagra uk buy buy generic viagra generic viagra online pharmacy for viagra viagra cheap no prescription buy sildenafil uk were to buy viagra viagra super active buy herbal viagra online
شنبه 18 فروردین 1397 04:39 ق.ظ

Wow loads of amazing information!
cialis 20 mg cut in half generic for cialis where cheapest cialis trusted tabled cialis softabs cialis official site walgreens price for cialis cialis rezeptfrei sterreich il cialis quanto costa achat cialis en itali cialis efficacit
شنبه 4 فروردین 1397 03:21 ق.ظ

You said it adequately..
weblink price cialis cialis generico how to buy cialis online usa cialis from canada we recommend cheapest cialis cialis per paypa enter site very cheap cialis i recommend cialis generico cialis cuantos mg hay usa cialis online
جمعه 17 آذر 1396 08:40 ب.ظ
Hi to all, it's actually a pleasant for me to visit
this website, it includes helpful Information.
شنبه 18 شهریور 1396 01:39 ب.ظ
Excellent goods from you, man. I've keep in mind your stuff
prior to and you are simply extremely excellent. I actually like what
you've bought here, really like what you are stating and the way during which
you are saying it. You're making it entertaining and you
continue to take care of to stay it smart. I can't wait to learn much more from you.
This is really a tremendous website.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی