تبلیغات
یار خدا - زندگی‌نامه ابن بطوطه
 
یار خدا
ز گهواره تا گور دانش بجوی
زندگی‌نامه ابن بطوطه

ابن‌بطوطه، جهانگرد مسلمان، در سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنیا آمد. او در آغاز جوانی سفری را برای زیارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد و پس از آن که بخش زیادی از آسیا را تا چین زیر پا گذاشت، در سال 750 هجری به فاس در مراکش بازگشت و گزارش سفرهایش را به ابن‌جزی، دانشمند اندلسی و ندیم سلطان فاس، بازگفت و ابن‌جزی آن‌ها را به نگارش در آورد. این کتاب ما را با وضعیت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی سرزمین‌ها‌ی اسلامی پس از فروکش کردن یورش مغول‌ها آشنا می‌کند.


زندگی‌نامه

ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن محمد بن ابراهیم بن یوسف طنجی، در 17 رجب سال 703 هجری در شهر طنجه، اکنون درمراکش، به دنیا آمد. خانواده‌ی ابن‌بطوطه از فقیهان مالکی طنجه به شمار می‌آمدند و خود او نیز آموزش‌هایی در این زمینه دیده بود. او هنگامی که تنها 22 سال داشت در 2 رجب سال 725 هجری سفری خود را برای به جا آوردن مراسم حج و زیارت آرامگاه پیامبر اسلام آغاز کرد و در آن زمان گمان نمی‌برد که پس از 25 سال جهانگردی به زادگاهش بازگردد.

نخست از شمال آفریقا روی به مصر کرد و از آن‌جا به فلسطین، بیروت، طرابلس، حلب و دمشق در سوریه و سرانجام عربستان رفت. او پس از زیارت خانه‌ی خدا و مدینه به نجف در عراق رفت و حرم حضرت علی(ع) را زیارات کرد. سپس از راه بصره به ایران وارد شد و از شهرهای آبادان، ماهشهر و شوشتر دیدن کرد و به اصفهان و شیراز نیز سفر کرد. سپس از راه کازرون به عراق بازگشت و پس از گذر از کربلا برای بار دوم به بغداد رفت. سپس به تبریز رفت و برای بار سوم به بغداد بازگشت و بار دیگر به مکه رفت و زمانی را در آن‌جا ماند.

ابن‌بطوطه از مکه به ساحل شرقی آفریقا، یمن، عدن و مگادیشو رفت و با گذر از دریای عمانبه جزیره‌ی هرمز در خلیج فارس رسید. آن‌گاه به لارستان فارس، جزیره‌ی کیش و بحرین رفت و سپس به مکه بازگشت. سپس به آناطولی گان نهاد و به زیارت آرامگاه مولانا در شهر قونیه رفت و از آن‌جا به جنوب روسیه تا ساحل کریمه سفر کرد. او پس از رفتن به قسطنطنیه راهی خوارزم، بخارا، سمرقند، هرات، طوس، مشهد، سرخس، تربت حیدریه، نیشابور، بسطام، غزنه و کابل شد و سپس به شبه‌قاره‌ی هندوستان گام نهاد.

ابن‌بطوطه هفت سال در هند ماند و مورد توجه دربار دهلی بود. او که نخستین‌بار در سفرش از مراکش به مصر به قضاوت پرداخت، از جایگاه پدران خود در قضاوت برای سلطان هند سخن گفت و در هندوستان به جایگاه قضاوت نشست. او زمانی نیز به عنوان سفیر سلطان هند به دربار امپراتور چین فرستاده شد، اما گرفتار راهزنان و توفان شد و نتواست کاری را که به او واگذار شده بود به درستی انجام دهد. از این رو، پیش فرمان‌ورای مستقل مالابار رفت و سپس به جزیره‌های مالدیو سفر کرد. در آن‌جا بیش از یک سال و نیم بر جایگاه قضاوت نشست، اما چون در نظر وزیر اعظم خطرناک آمد، از آن‌جا به سیلان گریخت و به زیارت جایگاه حضرت آدم(ع) در آن‌جا شتافت.

ابن‌بطوطه از راه دریا به هرمز بازگشت و از راه ایران به عراق رفت و سپس با کشتی به جده رسید و در 22 شعبان 749 قمری برای چهارمین بار به زیارت خانه‌ی خدا شتافت. سپس زمانی را در فلسطین و تونس گذراند و سرانجام به طنجه بازگشت. اما بیش از سه ماه نگذشت که به اندلس(اسپانیا) رفت و با ابن‌جزی، نویسنده‌ی گزارش‌های سفرنامه‌اش، آشنا شد. او پس از سفری به آفریقای مرکزی به فاس رفت و پس از بیش از 20 سال زندگی در آن‌جا سرانجام در همان شهر به سال 779 قمری دیده از جهان فروبست.

ابن‌بطوطه دانشمندی پژوهشگر یا عالم دینی برجسته و شناخته شده‌ای نبود، اما سفرهای دراز به شهرهای گوناگون فرصتی فراهم آورد که از درس دانشمندان و بزرگانی که بر سر راهش بودند، بهره‌مند شود. او در دمشق، بغداد و شیراز از درس بزرگان آن زمان بهره ‌برد و در زمان ماندگار شدن در مکه، که مهم‌ترین مرکز دینی مسلمانان بود، نیز بر دانسته‌های دینی خود افزود. در آن زمان بزرگان و دانشمندان دینی هنگام حج در مکه گرد هم می‌آمدند و پس از پایان گرفتن آیین‌های حج چند سالی را در آن شهر می‌ماندند و از فضای معنوی آن بهره‌مند می‌شدند.

آشنایی ابن‌بطوطه با دانشمندان و بزرگان دینی بسیار سودمند بود و چنان شد که آن جوان ناشناس کم‌کم در نظر بزرگان و فرمان‌روایان شناخته شود، از آنان صله دریافت ‌کند و از این راه هزینه‌ی سفرهای خود را فراهم ‌آورد. برخی از آن فرمان‌روایان کنیزهایی نیز به او بخشیده بودند که در جای جای سفرنامه از آن‌ها یاد می‌کند. او طی سفر چند بار ازدواج کرد و در سفرنامه‌ی خود پیوسته از زن‌ها و کنیزهایی که همراه او بودند سخن می‌گوید و به فرزندانی اشاره می‌کند که از آن زنان یافته است، فرزندانی که او هرگز بار دیگر آنان را ندیده است.

سال‌شمار زندگی

703 قمری: به روز دوشنبه 17 رجب در شهر طنجه در مراکش به دنیا آمد.

725 قمری: روز دوم ماه رجب، سفر خود را برای زیارت خانه‌ی خدا در مکه آغاز کرد.

756 قمری: کار نگارش سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه به کوشش ابن‌جزی به پایان رسید.

779 قمری: ابن‌بطوطه در شهر فاس در مراکش چشم از جهان فروبست.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه

سفرنامه‌ی ابن بطوطه با آن که از اطلاعت شخصی سرشار است، اما هدف از نگارش آن روشنگری خوانده بوده است. او می‌خواسته از راه بیان کردن چیزها و کارهای شگفت‌انگیزی که به چشم خود دیده است. او از سفرنامه‌ی او به آداب و روسوم مردمان سرزمین‌ها گوناگون آشنا می‌شویم. سفرنامه‌ی او از دو نظر بر دیگر سفرنامه‌های مسلمانان برتری دارد:

نخست این که دامنه‌ی سفر‌های ابن‌بوطه بسیار گسترده‌تر است که مصر، سوریه، عربستان، عراق، بخش زیادی از ایران، یمن، عمان، بخش‌هایی از ورارودان(ماوراءالنهر)، افغانستان، پاکستان، هندوستان، بخش‌هایی از چین، بخش‌هایی از روسیه، جزیره‌های مالدیو، جزیره‌های اندونزی، اسپانیا و نیجریه را در بر می‌گیرد و شاید هیچ جهانگردی به اندازه‌ی او سفر نکرده باشد. نوشته‌های او پیرامون جزیره‌های مالدیو، روسیه‌ی جنوبی و به‌ویژه آفریقا اهمیت بیش‌تری دارد، چرا که او تنها نویسنده‌ی است که در آن زمان پیرامون این سرزمین‌ها اطلاعات درستی فراهم آورده است.

دوم، سفرنامه ی ابن‌بطوطه آینه‌ای از آداب و آیین‌ها، وضعیت اقتصادی، اجتماعی و سیاسی سرزمین‌های گوناگون، به‌ویژه سرزمین‌های اسلامی است. او تصویر زنده از مردمان سرزمین‌های اسلامی در زمانی عرضه می‌کند که این سرزمین‌ها یورش مغول‌ها را از سر گذرانده‌اند و جای شگفتی است که هنوز هم از آبادانی شهرهای اسلامی سخن می‌گوید. گزارش‌های او به صداقت کم‌مانندی همراه است و از خوب و بد مردمان و آیین‌ها و باورهای آنان می‌گوید و البته هر جا که چیزی را نمی‌پسندند، ناخشنودی خود را نیز بیان می‌کند.

هنوز هیچ مدرکی در دست نداریم که ابن‌بطوطه طی سفرهایش یاداشت برداری می‌کرده است و تنها می‌دانیم که پس از پایان گرفتن سفرهایش دیده‌ها و شنیده‌هایش را برای ابن‌جزی بازگوی کرده و او آن‌ها را به نگارش در آورده است. اگر بپذیریم که او تنها به نیروی حافظه‌ی خود وابسته بوده است، جای شگفتی است که این همه‌ی داده و اطلاعات درست را چگونه طی 25 سال سفر در ذهن خود نگه داشته است. او نام بسیاری از مردمان، از فرمان‌روایان و دانشمندان گرفته تا مردمان عادی، را به درستی در سفرنامه‌ی خود آورده است و تنها در یک جای سفرنامه‌ی خود اشاره می‌کند که از برخی سنگ‌نوشته‌های آرام‌گاه‌های دانشمندان بخارا یاداشت‌هایی برداشته است که آن هم طی سفر از بین رفته است.

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه مهم‌ترین منبع اطلاعات تاریخی پیرامون سرزمین‌های اسلامی در نیمه‌ی نخست سده‌ی هشتم هجری است. این کتاب ما را با وضعیت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی آن سرزمین‌ها در روزگار بین یورش مغولان و یورش تیمور، یعنی هنگامی که امپراتوری اسلامی فروپاشیده، آشنا می‌کند. در این دوران مردم وضعیت اقتصادی مناسبی ندارند، اما بیش‌تر آن‌ها از داشته‌های خود خشنودند و گرایش‌های زاهدانه زمینه‌ساز چنین خشنودی‌هایی شده‌اند. خود ابن‌بطوطه نیز شیفته‌ی زاهدان و پیران طریقت است و گاهی مسافرت او تنها برای زیارت یکی از آنان است.

در این زمان جنبش صوفی‌گری در جای‌جای سرزمین‌های اسلامی در اوج خود است و خانقاه‌ها، رباط‌ها و زاویه‌ها در اوج شکوفایی‌اند و بازار ورد و ریاضت و مکاشفه بسیار گرم است. در همین زمان است که مدرسه‌های و آموزشگاه‌هایی که تمدن اسلامی را پی‌ریزی کرده بودند، از هم پاشیده و رو به ویرانی هستند و بخارا، که روزی همایشگاه اندیشمندان بود، چنان آسیبی از تاتارها دیده است که به بیان ابن‌بوطوطه "مساجد و مدارس و بازارهای آن ویران و مردمش به خاک مزلت نشسته‌اند و امروز در این شهر کسی نیست که نصیبی از علم و یا عنایتی به آن داشته باشد."

ابن‌بطوطه و زنان

ابن‌بطوطه گرایش زیادی به زنان داشته است و در جای‌جای سفرنامه‌ی خود به توصیف زنان زیبا می‌پردازد. شاید هیچ نویسنده‌ی شرقی به اندازه‌ی او از زنان کشورهای گوناگون سخن نگفته باشد. از شهر مکه تا شیراز و هندوستان و مالابار و جزیره‌های مالدیو و چین و آفریقای مرکزی هر جا که رفته وصف دقیقی از زنان آن‌جا آورده و از خوشگلی و شیوه‌ی لباس پوشیدن و شوهرداری و توان جنسی آنان سخن رانده است. گذری بر آن‌چه که او پیرامون زنان نوشته است، ما را تا اندازه‌ای با وضعیت زنان در کشورهای اسلامی در آن روزگار آشنا می‌کند.

ابن‌بطوطه و ایرانیان

هر چند ابن‌بطوطه بخش‌های بزرگی از نواحی مرکزی و شمالی ایران را ندیده و در بخش‌هایی هم که سفر کرده است، چندان نمانده است، باز هم اطلاعات ارزمشندی از ایران به دست می‌دهد. هم‌چنین، از لابه‌لای سفرنامه‌ی او می‌توان به نفوذ عناصر ایرانی در سرتاسر جهان اسلام پی برد. هنگامی که همگام به او در سفرنامه اش سفر می‌کنیم، همه جا با نام ایران و ایرانی رو به رو می‌شویم. بزرگان عرفان که بر قلب‌های مردم فرمان می‌رانند از مصر تا هندوستان بیش‌تر ایرانی هستند و پیوسته همراه با نام دانشمندان، فقیهان و سخنوران بزرگ آن دوران نسبت طبری، اصفهانی، تبریزی یا شیرازی به گوش می‌رسد. زبان فارسی زبان رسمی دربار هندوستان است. پیروان مولانا در آسیای میانه با شعرهای او به سماع می‌پردازند. هنوز نیم سده از وفات سعدی نگذشته که سرود خنیاگران چینی از شعر تر اوست. در این یک سده‌ای که از یورش مغول‌ها گذشته، ایرانیان با فرهنگ خود بر آنان چیره شده‌اند و حتی در شمال چین نیز کارهای اصلی به دست ایرانیان افتاده است. جانشینان چنگیز به اسلام روی آورده‌اند.

.......(کامل نیست)

ابن‌بطوطه در نگاه اندیشمندان

سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه تا سال‌ها اخیر در سرزمین‌های اسلامی چندان شناخته شده نبود و تنها چند نویسنده، از جمله ابن‌خلدون، مقری و ابن‌خطیب از او نام برده‌اند. درواقع، ما ابن‌بطوطه را از زمانی ‌شناختیم که جهان‌گردان و خاورشناسان غربی به نسخه‌هایی از کتاب او دست یافتند. کوشش‌های جهانگردانی مانند زتسن و بوکهارت در سال‌های پایانی سده‌ی هیجدهم میلادی و سپس پژوهش‌های خاورشناسانی مانند کوزه‌گارت آلمانی در سده‌ی نوزدهم میلادی، باعث شد او در غرب و سپس شرق شناخته شود. سرانجام پژوهشگران فرانسوی نسخه‌ی کامل سفرنامه‌ی او را با ترجمه‌ی فرانسوی بین سال‌های 1858-1853 در 4 جلد منتشر کردند. ترجمه‌ی فارسی این سفرنامه را محمدعلی موحد از روی متن فرانسوی انجام داده است.


منبع:

1. سفرنامه‌ی ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی محمدعلی موحد. انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، 1361

2. ابن‌‌بطوطه(از مقاله‌های دانش‌نامه‌ی ایران و اسلام، به کوشش احسان یارشاطر). بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1354 

3. گروه جغرافیا. ابن‌بطوطه(از مجموعه مقاله‌های دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، به کوشش سیدکاظم بجنوردی)، انتشارات دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1369

4. روزنتال، فرانز. ابن‌بطوطه. ترجمه‌ی حسین معصومی همدانی(از مقاله‌های زندگی‌نامه‌ی علمی دانشوران، به کوشش احمد بیرشک). انتشارات علمی و فرهنگی، 1375

5. مصاحب، غلامحسین. مقاله‌ی ابوریحان بیرونی، دایره‌المعارف فارسی. انتشارات فرانکلین، 1345



نوع مطلب : عمومی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
جمعه 1 شهریور 1398 04:52 ق.ظ
ttq3u2a is there generic form of viagra <a href="http://sildenapharmacy.com/">resource</a> generic vigra [url=http://sildenapharmacy.com/]why not try here[/url]
پنجشنبه 10 مرداد 1398 12:28 ب.ظ

Many thanks, An abundance of forum posts.

rx from canada trust pharmacy canada canadian pharmaceuticals companies trusted pharmacy canada drugs for sale online canadian pharmaceuticals reviews pharmacy canada pharmacy canada best northwest pharmacies mail order trust pharmacy of canada
یکشنبه 6 مرداد 1398 05:37 ب.ظ
cxjcxopsvwsg cheapest canadian pharmacy for cialis [url=http://zz.autotropa.ru/user/bongolentil3/]how much is cialis at canadian drug store[/url] what would happen if a girl took viagra <a href="http://www.attivalamemoria.eu/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=705363">canada online pharmacy viagra</a>
یکشنبه 2 تیر 1398 03:33 ق.ظ

You said it perfectly.!
cialis generico en mexico fast cialis online tadalafil 10 mg cialis for bph cialis 5 mg effetti collateral acheter cialis kamagra cialis 5mg cialis tadalafil online cialis 50 mg soft tab cialis side effects
پنجشنبه 30 خرداد 1398 06:38 ق.ظ

Seriously quite a lot of helpful material.
generic cialis pro achat cialis en europe cialis generico postepay cialis sale online buy cialis online viagra vs cialis vs levitra cialis pills price each we like it cialis price cialis in sconto when will generic cialis be available
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:47 ب.ظ

Wow plenty of superb advice!
viagra or cialis sialis prices for cialis 50mg deutschland cialis online buying brand cialis online buy cheap cialis in uk cialis side effects cialis rezeptfrei generic cialis review uk cialis generisches kanada
سه شنبه 28 خرداد 1398 11:18 ب.ظ

Superb information. Thank you!
cialis 20 mg effectiveness dose size of cialis price cialis best we choice free trial of cialis cialis per paypa cialis free trial cialis side effects dangers cialis 20mg prix en pharmacie only now cialis 20 mg cialis generico
سه شنبه 28 خرداد 1398 12:44 ق.ظ

You actually stated that exceptionally well!
wow look it cialis mexico cialis 5 effetti collaterali cialis efficacit tadalafilo we use it 50 mg cialis dose female cialis no prescription buy online cialis 5mg cialis 5 mg buy cialis canadian drugs precios de cialis generico
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:27 ب.ظ

You actually stated this wonderfully.
viagra vs cialis vs levitra buying cialis overnight enter site natural cialis cialis savings card safe dosage for cialis precios cialis peru 5 mg cialis pharmacie en ligne online cialis cialis 30 day trial coupon cialis uk
جمعه 24 خرداد 1398 11:31 ق.ظ

Valuable stuff. Appreciate it!
i recommend cialis generico cialis generika in deutschland kaufen prix cialis once a da cialis professional yohimbe cialis 5 mg funziona we recommend cheapest cialis cialis australian price tadalafil tablets cialis dose 30mg sublingual cialis online
یکشنبه 19 خرداد 1398 06:39 ب.ظ

Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading? I'm trying to figure out if its a problem on my end or if it's the blog. Any feed-back would be greatly appreciated.
شنبه 18 خرداد 1398 02:46 ق.ظ

You stated it exceptionally well!
only here cialis pills cialis 20mg preis cf cialis price in bangalore precios de cialis generico cialis 5 mg effetti collateral generic cialis levitra comprar cialis 10 espa241a cialis super acti are there generic cialis cialis without a doctor's prescription
شنبه 7 اردیبهشت 1398 01:43 ق.ظ
カルティエ時計コピー,カルティエスーパーコピー時計代引き通販
شنبه 7 اردیبهشت 1398 01:40 ق.ظ
ロレックススーパーコピーN級品代引き激安販売
پنجشنبه 5 اردیبهشت 1398 12:08 ب.ظ
めブランドコピー服の大ヒットでブランドコピーバッグ偽物!激安メンズファッション、シュプリーム通販 ブランド
پنجشنبه 5 اردیبهشت 1398 12:06 ب.ظ
高品質ルイヴィトンコピー商品ブランドバッグ、財布コピー時計
سه شنبه 3 اردیبهشت 1398 09:20 ب.ظ
スーパーコピーブランド
سه شنبه 3 اردیبهشت 1398 09:20 ب.ظ
プロのスーパーコピーブランドの専門家,スーパーコピーの先駆者、国内で最高に成熟したブランドコピー専門店
سه شنبه 3 اردیبهشت 1398 09:19 ب.ظ
激安ブランドコピー通販
پنجشنبه 22 فروردین 1398 02:57 ق.ظ

Kudos! Very good information!
canada medications cheap online pharmacy canadian pharmacies shipping to usa good canadian online pharmacies canadian pharmacy cialis canadian discount pharmacies in canada drugs for sale on internet online pharmacy canadian medications best canadian mail order pharmacies
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:56 ب.ظ

Many thanks. Ample postings.

cialis uk next day how to buy cialis online usa where cheapest cialis cialis 50 mg soft tab cialis soft tabs for sale cialis generika in deutschland kaufen generic cialis at walmart achat cialis en europe free cialis cialis patent expiration
دوشنبه 12 آذر 1397 02:57 ب.ظ

You actually expressed that superbly.
cialis 20mg prix en pharmacie prezzo cialis a buon mercato price cialis best the best site cialis tablets cialis 5mg prix best generic drugs cialis weblink price cialis we choice free trial of cialis import cialis india cialis 100mg cost
دوشنبه 12 آذر 1397 03:47 ق.ظ

Cheers, Ample write ups.

cialis 100mg suppliers wow look it cialis mexico tadalafil tablets cialis en mexico precio cialis for sale canada discount drugs cialis cialis 5 mg scheda tecnica side effects for cialis legalidad de comprar cialis cialis sans ordonnance
یکشنبه 11 آذر 1397 03:13 ب.ظ

Nicely put, With thanks.
cialis prezzo al pubblico cialis 10mg prix pharmaci cialis daily opinioni cialis generico opinioni cialis generico generic cialis at the pharmacy dosagem ideal cialis buy cialis online how much does a cialis cost american pharmacy cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 03:28 ق.ظ

You made your position quite clearly..
cialis 20 mg best price cialis patent expiration if a woman takes a mans cialis cialis 20 mg cut in half can i take cialis and ecstasy cialis cuantos mg hay where cheapest cialis cialis from canada generic cialis at the pharmacy cialis generico
شنبه 10 آذر 1397 03:04 ق.ظ

Whoa lots of wonderful knowledge!
cialis e hiv link for you cialis price 200 cialis coupon generic cialis acheter cialis kamagra buying brand cialis online cialis 20 mg cut in half discount cialis tadalafil deutschland cialis online
جمعه 9 آذر 1397 04:01 ق.ظ

Many thanks, Wonderful information!
cialis taglich viagra vs cialis weblink price cialis cialis 10 doctissimo ou trouver cialis sur le net cialis reviews cialis kaufen interactions for cialis buy brand cialis cheap opinioni cialis generico
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:39 ب.ظ

Kudos. I value it.
cialis reviews buy cialis cheap 10 mg safe site to buy cialis online cialis 30 day sample buy cialis cheap 10 mg precios cialis peru cialis side effects dangers acheter du cialis a geneve where cheapest cialis we use it 50 mg cialis dose
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:41 ق.ظ

Regards! A lot of stuff.

prezzo di cialis in bulgaria cialis dose 30mg order a sample of cialis buy original cialis generic cialis 20mg tablets discount cialis cialis side effects dangers cialis 5 mg para diabeticos cialis lowest price compare prices cialis uk
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:12 ب.ظ

Wonderful knowledge. With thanks.
cialis sans ordonnance cialis italia gratis cialis para que sirve cialis patent expiration cheap cialis we use it cialis online store best generic drugs cialis click now buy cialis brand cialis e hiv cialis 50 mg soft tab
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30



آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی