تبلیغات
یار خدا - Форобӣ-муаллими сонӣ.
 
یار خدا
ز گهواره تا گور دانش بجوی

Фалсафа ва аҳдофи таълим ва тарбият аз дидгоҳи Форобӣ-муаллими сонӣ.

Абӯнаср Муҳаммад ибни Муҳаммад ибни Тархон ибни Узлуғ маъруф ба Форобӣ дар соли 259 ҳ,қ/873 м. дар «Васиҷ» деҳкадаи кӯчаке аз шаҳристони «Фороб» дар Моваро-ун-наҳр мутаваллид шуд ва дар раҷаби 339 ҳ,қ / январи соли 951 м. дар Димишқи (Сурия) вафот ёфт ва дар «Боб-ус-сағир» ба хок супорида шуд.


Форобӣ ба манзури касби улум ва маориф дар даврони ҷавонӣ ва дар замони хилофати Аббосӣён ба Бағдод сафар кард ва ба таҳсили донишҳои мухталиф пардохт. Вай сипас ба «Ҳаррон» сафар кард ва дар ҳалқаи дарси «Юҳанно ибни Ҳайлон» ҳозир шуд, вале иқомати ӯ  дар  Ҳаррон чандон ба тул наанҷомид ва дубора ба Бағдод бозгашт ва дар маҳзари «Абӯбашар Мато ибни Юнус» ба таҳсил пардохт. Форобӣ дар авохири умри худ ба манзури такмили мутолиот ва таълифоти худ ба дарбори «Сайф-уд-давлаи Ҳамадонӣ» ҳокими Ҳалаб сафар кард. Форобӣ умри пурбаракати худро дар роҳи таҳқиқ ва  таълифи улуми юнонӣ ва исломӣ сипарӣ карда ва дар ин замина ба мақомоти волое расидааст, то ҷое, ки таъсиси фалсафаи исломӣ, тарҳи назарияи мадинаи фозила ва расидан ба мақоми муаллими сонӣ баъд аз Арасту аз ҷумлаи маъруфтарин фаолиятҳои илмӣ ва иҷтимоии ӯст.

Муқаддима

Таълим ва тарбият ҳамеша ба унвони яке аз масоили асосии башар будааст. Низомҳои тарбиятӣ аз қадим, то ба имрӯз ҳадафҳоеро барои худ дар назар гирифтаанд, бинобар ин ҳадаф низ ҳамеша ба унвони яке аз аркони ҳаётӣ ва шояд муҳимтарин масъалаи таълим ва тарбият матраҳ буда ва мавриди баҳс воқеъ шудааст.

Ба таври куллӣ мавзӯъ ва масъалаи меҳварӣ дар ин хусус он аст, ки ғоят ва ормони таълим ва тарбият чист ва инсони матлуб, ки ҳосили низоми таълим ва тарбият аст чигуна инсоне аст? Ин мавзӯи муҳим ба унвони як заминаи баҳсбарангез матраҳ шуда ва дар садри масоили мавриди назари андешмандон ва фалосифаи таълим ва тарбият қарор гирифтааст.

Ба гунае ки дар ҳар як аз макотиби фалсафа таълим ва тарбият ва шояд ҳатто назди ҳар як аз андешмандон таълим ва тарбият ҳадафи тарбият ба гунаи мутафовит мавриди назар қарор гирифтааст. Ба манзури расидан ба дидгоҳи муштарак дар бораи аҳдофи таълим ва тарбият лозим аст ба назариёти мураббиёни ин ҳавза, ки ба сурати ҷомеъ ба аҳдофи тарбиятӣ нигоҳ кардаанд муроҷиа шавад.

Форобӣ, ки ба муаллими сонӣ маъруф аст, яке аз маъруфтарин фалосифа ва мураббиёни мо мусулмонон аст, ки назариёти тарбиятии эшон ба вижа дар китобҳои маъруфаш андешаҳои аҳли мадинаи фозила ва сиёсати мадина баён шудаанд.

Дидгоҳҳои худро бо илҳом гирифтан аз Исломи ноб аҳдофи таълим ва тарбиятро ба беҳтарин ваҷҳ баён намудааст ва аҳдофи фардӣ таълим ва тарбиятро, ки ҳамон расондани инсон ба Холиқи ҳастӣ аст ҳамоҳанг бо аҳдофи иҷтимоии мадинаи фозила медонад.

Форобӣ аҳдофи таълим ва тарбиятро ба ду дастаи куллӣ тақсим мекунад яке аҳдофи фардӣ таълим ва тарбият ва дигари аҳдофи иҷтимоӣ таълим ва тарбият ва аҳдофи фардӣ таълим ва тарбиятро низ ба ҳадафи ҷисмонӣ (тарбияти баданӣ), ҳадафи завқӣ (ҳунарӣ), ҳадафи ахлоқӣ (тарбияти ахлоқӣ), ва ҳадафи ақлонӣ таълим ва тарбият (тарбияти ақлонӣ) тақсимбандӣ кардааст, ки муфассалан зикр хоҳем намуд.

А) Аҳдофи фардии таълим ва тарбият

     I.               Ҳадафи ҷисмонии таълим ва тарбият (тарбияти баданӣ)

Форобӣ муътақид аст, ки инсон аз лиҳози вуҷудӣ ду ҷанба дорад; яке ҷисмонӣ ва дигаре руҳонӣ. Бадин сабаб Форобӣ ҳам ба тарбияти ҷисм таваҷҷӯҳ дорад ва ҳам ба тарбияти рӯҳ, лекин ончи муҳим аст асолат аст, ки Форобӣ ба буъди рӯҳӣ инсон медиҳад ва ҷисмро дар хидмати рӯҳ медонад, вале ин боис намешавад, ки куллан буъди ҷисмониро мавриди таваҷҷӯҳ қарор надиҳад баръакси ӯ яке аз муҳимтарин вижагиҳои раиси мадинаро ки комилтарин фард дар Мадина аз ҷиҳати тарбиятёфтагӣ дар абъоди гуногун аст бархурдорӣ аз бадани солим медонад ин худ нишондиҳандаи ин аст, ки ба буъди ҷисмонӣ аз аҳамияти болое назди Форобӣ бархурдор аст.

Назди Форобӣ тарбияти баданӣ дорои ду бахш аст:

1-Бозӣ; Форобӣ барои бозӣ анвои мухталиф ва ҳадафҳои мутафовите доранд. Бозӣ ба худии худ ҳадаф нест, балки арзиши он дар робита бо ҳадафе аст, ки мавриди назар бошад. Ҳадафи бозӣ бозсозӣ аст ва ба навбаи худ барои афзоиши энержии фард барои фаолияти ҷиддитар тарроҳӣ мешавад бозӣ бояд халлоқияти кӯдакро таҳрик кунад.

2-Омӯзиши низомӣ; Форобӣ сатҳи бо аҳамиятгари тарбияти баданиро дар низоми тарбиятии худ ба омодагии бадан барои дифоъ аз кишвар ихтисос медиҳад, то ҷое, ки дар ҳамаи низомҳои сиёсии хеш яке аз шароити асосии раиси мадинаро бархурдорӣ аз қудрати баданӣ лозим барои ҷангидан ва фармондеҳӣ ҷангҷӯён медонад албатта тарбияти ҷисмонӣ ба назари Форобӣ бояд бо ҳадафи кӯмак ба тарбияти рӯҳӣ анҷом гирад. Ифрот дар тарбияти баданӣ ва камтаваҷҷӯҳӣ ба тарбияти руҳӣ ҷомеаро ба инҳироф мекашад. Авҷи ин инҳироф ба назари Форобӣ дар "мадинаи тағлибия" дида мешавад, ки мардумони он ҳадафи аслии зиндагии худро дар ва тавонмандсозӣ қарор дода дар садади ғалаба бар дигарон ҳастанд.

II.            Ҳадафи ҳунарии таълим ва тарбият (тарбияти ҳунарӣ)

Форобӣ барои тарбияти равон ва эҷоди назми рӯҳӣ аҳамияти бисёре қоил аст ва ба ин манзур ҳунарро дар назар мегирад. Мабнои фалсафӣ ин амр низ ба эътиқоди Форобӣ мубтанӣ бар вуҷуди «қувваи мутахайила» дар инсон ва нақши он дар касби маърифат бармегардад.

Мусиқӣ ва шеър барои Форобӣ нақши полоишкунандаи қувваи мутахайила ҷиҳати касби маърифатро ифо мекунанд. Форобӣ мусиқиро дорои ду буъди назарӣ ва амалӣ медонад ва муътақид аст, ки шогирдони аввал бояд мусиқӣ назариро биёмӯзанд ва сипас дар олоти мусиқӣ маҳорати лозимро пайдо кунанд вай муътақид аст, ки ҳар навъ мусиқӣ мунтабиқ бо табиати шогирдон нест ва барои интихоби навъи онҳо бояд диққати  назари лозим сурат гирад.

Форобӣ муътақид аст, ки барои тарвиҷи арзишҳо ва фазоили ахлоқӣ ва динӣ дар ҷомеъа бояд аз тариқи ҳунар қувваи хаёли тудаи мардумро парвариш дод, зеро бештари онҳо аз тариқи "иқноъ" (пазириш) ва "тахайюл" матолибро мепазиранд на бар асоси "андеша" вай ҷиҳатдеҳӣ ба тахайюлоти умумӣ ҷомеаро, ки аз тариқи ҳунар анҷом мепазирад дар марҳалаи аввал вазифаи зимомдорони он ҷомеа медонад.

III.            Ҳадафи ахлоқии таълим ва тарбият

Муҳимтарин ҳадафи таълим ва тарбият дар назди Форобӣ расондани инсон ба холиқи ҳастӣ аст. Ҳастӣ дар назди вай ғоятманд ва ғояти ӯ расидан ба Аллоҳ аст. Расидан ба ин марҳала аз тариқи тарбият ва касби илм ва шинохт мумкин мегардад. Эътиқоди Форобӣ ба фанонопазирӣ ва бақои рӯҳ сабаб шудааст, ки ӯ ҳадафи ахлоқии таълим ва тарбияти худро дар расидан ба саодат таъриф кунад ва саодатро иборат аз ҷудоӣ аз модда ва моддиёт ва дар натиҷа наздик шудан ба Худо бидонад.

Форобӣ дар баҳси тарбияти ахлоқӣ аз чаҳор истилоҳи "саодат"," камол", "фазилат", ва "хайр" ном мебарад. Масири ҳамаи ин маворид аз модда ба маъно ва аз ҷаҳони моддӣ ба суӣ Худованди бузург аст ва он чи сабаби ин иттисол мешавад шинохт аст.

Форобӣ инсонро мавҷуде медонад, ки камоли вай мутааххир аз вуҷудаш аст. Ва дар айни ҳол соҳиби ақл ва ирода аст. Омиле, ки метавонад фардро дар расидан ба камол ва саодат ёрӣ кунад таълим ва тарбияти саҳеҳ аст, ки фард бояд онро бо ихтиёр онро тай кунад.

Инсони комил дар назди Форобӣ касе аст, ки ба фазоили ахлоқӣ даст ёфта бошад. Ба назари Форобӣ ин хубиҳо бояд дар одам дарунӣ шавад, ба навъе ки фард бар асоси онҳо амал кунад ва мутамоил ба анҷоми онҳо бошад. Ба назари ӯ фард дар бораи хубиҳо бояд шинохти кофӣ ба даст оварад ва ин ҷанба назарӣ аст. Аммо ба танҳоӣ кофӣ нест, балки бояд дар амал низ ба ин фазоил муттасиф шавад ва илло инсон як буъдӣ ва нима комил аст.

Саранҷом Форобӣ тарбияти ахлоқиро ҳам барои фард ва ҳам барои ҷомеа мехоҳад мадинаи фозилаи Форобӣ муҳите аст солим, ки дар он қавонини дақиқ ва дурусте таъриф шудааст ва мардум бо зиндагӣ дар он метавонанд ба саодат бирасанд.

IV.            Ҳадафи ақлонии таълим ва тарбият

Форобӣ инсонро дорои қувваи нотиқа медонад ва ин қувваро раиси тамоми қуввои бадан мешуморад. Қудрати тааққул бо вуҷуди ин қувва мумкин аст.

Форобӣ дар "Рисолатун фи маонил ақл" маонии мухталифи ақлро баён мекунад: ақл ба маънои дурандешӣ, ҳисси муштарак, идроки табиӣ, виҷдон, ақл бил-қувва, бил-феъл, мустафод ва ақл фаротар аз инсон.

Ончи дар баҳси тарбияти ақлонӣ ва ҳадафи он аз назари Форобӣ мавриди назар аст, ҳамон ақл дар маротиби бил-қувва, бил-феъл, ва мустафод аст.

Ақли инсон ба назари Форобӣ дорои маротибе аст, ки поёнтарини он марҳилаи бил-қувва аст, ин ақл интизои ашколи мавҷудот аст, ки саранҷом шинохта мешавад. Дар мартабаи болотар ақл бил-феъл матраҳ мешавад, ки ин мартабаи маъқулот дар амал ё ақли амалӣ шинохта мешаванд. Дар мартабаи севвум ақл мустафод аст, ки ин сатҳ комилан интизоӣ аз мавҷудот аст. Дар ин мартаба фард ба марҳилаи ақли фаол наздик мешавад, ки моддӣ набуда ва аз ҷаҳони диданӣ фаротар аст. Ин ақл воситаи миёни Худованд ва инсон аст, ки метавонад файзи илоҳиро ба инсон бирасонад.

Роҳи расидан ба маротиби болотари ақл дар назари Форобӣ ҳамон таълим ва тарбият ва касби шинохт аст, то ҷое ки ба марҳилаи ақли фаол бирасад. Ақли фаол файзи илоҳиро ба қувваи нотиқаи инсон ифоза мекунад ва ӯ дар мақоми файласуф қарор мегирад ва файзи илоҳиро ба қувваи мутахайилаи инсонӣ медиҳад ва ӯ дар мақоми паёмбар ва набӣ  матраҳ мешавад. Дар ниҳоят ҳадафи ақлонии таълим ва тарбият шинохти Худованд аст, ки дар қолаби фалсафа, дин ё ҳарду анҷом мегирад. Ин ҷост, ки Форобӣ бо тарҳи ин назарияи бузург аз фалсафаи Юнон дур шуда ва дар арсаи исломӣ ва динӣ ҳаракат мекунад ва муассиси фалсафаи исломӣ мешавад ва байни фалсафа ва дин наздикӣ эҷод мекунад, зеро муътақид аст, ки ҳардуи онҳо барои шинохти худованд омадаанд ҳол яке бо истидлоли (фалсафа) ва дигарӣ бо пазириши (дин). Дар ин мавзеъ тамоми абоди фалсафаи Форобӣ ба якдигар мерасанд, ба тавре ки болотарин мартабаи ҳастӣ, болотарин мартабаи шинохт ва болотарин мартабаи арзиш Худованд аст.

Форобӣ барои парвариши ақлонӣ ба тарроҳӣ як барномаи дарсии комил иқдом кардааст. Ин кор дар китоби арзишманди "Иҳсо-ул-улум" анҷом гирифтааст.

Форобӣ аввалин файласуфи мусулмон аст, ки ба эҳсои улуми мухталиф пардохта ва ба ҳамин далел номи муаллими сонӣ шоистаи ӯст. Табақабандии улум дар ин китоб ба ин сурат анҷом гирифтааст: 1) илми забон, 2) илми мантиқ,3) илми таолим (риёзиёт), 4) илми табиӣ, 5) илми илоҳӣ, 6) илми маданӣ, 7) илми фиқҳ, 8) илми калом.

Аз миёни ҳамаи улуми мазкур Форобӣ бештарин алоқаро ба фалсафа нишон медиҳад, ки муштамил бар ҳикмати назарӣ аст. Форобӣ ба унвони пешгоми фалсафаи исломӣ ҳикматро ба ду бахши назарӣ ва амалӣ тақсим кардааст. Ҳикмати назариро шомили илоҳиёт, риёзиёт, ва табииёт ва ҳикмати амалиро таҳзиби ахлоқ, тадбири манзил, ва сиёсати мадания медонад. Ба назари Форобӣ фалсафа моро қодир месозад, то беҳтарин умурро бо беҳтарин равиши мумкин ёд бигирем ва ба василаи он рӯҳи худро, то ҳадди як инсони мантиқӣ парвариш диҳем. Ҳадафи ниҳоии фалсафа шинохти Худованд ба унвони иллати фаъоли ҳамаи умур ва молики ҷаҳон бар асоси ақл ва адолат аст ва низ мутобиат аз холиқ ва ибодати ӯст.

Б) Аҳдофи иҷтимоии таълим ва тарбият

Таълим ва тарбият дар назари Форобӣ дар бахши ҳикмати амалӣ ва зермаҷмӯаи сиёсати мадина матраҳ мегардад. Форобӣ муътақид аст, инсон биттабъ мавҷуди иҷтимоӣ аст ва ба танҳоӣ наметавонад зиндагӣ кунад, балки бояд дар "мадина" зиндагӣ кунад. Инсон дар мадина ба камол ва саодат мерасад, аммо на ҳар мадинае. "Мадинаи фозила", ки мардумони он таҳти ҳидояти раиси тарбият ёфта ва комил шуда қарор гиранд ва ба таври саҳеҳ тарбият шаванд. Дар ғайри ин сурат мардумони мадинаҳое, ки тарбияти дуруст наёфтаанд ба назари Форобӣ "ғайри фозилаанд" ва дар зиндагӣ (ва бинобар ин тарбият худ) ҳадафи дуруст ва воқеиро гум кардаанд.

Барои Форобӣ мадинаи фозила дар ҳукми як муҳити тарбиятӣ аст ва қавонини ҳоким бар он амалкард ва нақши тарбиятӣ доранд. Тарбият барои тамоми ақшори ҷомеа бояд сурат гирад, то аз тариқи он ҳар як аз шаҳрвандон битавонанд дар мадина нақшеро бар ӯҳда гиранд ва ба наҳви аҳсан аз ӯҳдаи анҷоми он бароянд. Зербинои фалсафӣ ин идея низ дар назари Форобӣ он аст, ки шаҳр монанди бадани инсон аст ва ҳамонгуна ки ҳар як аз аъзои бадан коркарди вижае доранд ҳар фард низ дар шаҳр коркарди вижае хоҳад дошт. Ҳар гоҳ яке аз аъзои бадан хуб кор накунад ниёз ба пизишк дорад, бинобар ин дар шаҳр низ барои муолиҷаи афрод ниёз ба раис аст. Ин ҷост, ки умдатарин ҳадафи таълим ва тарбияти иҷтимоии Форобӣ низ ҳамонанди Афлотун тарбияти зимомдор аст.

Дар ҳастишиносӣ Форобӣ, раиси аслии ҷаҳон Худованд аст ва раёсати мадинаи муфайиз (ифозакунанда) файзи ӯст. Ҷавҳари илоҳӣ муқтазои таълиф ва иртиботи мавҷудот аст, бинобар ин вазифаи мадина низ бояд эҷоди назм дар мадина бошад. Мардуми Мадина бо ишқи ба раис (ки ҳамоно Паёмбар ва ё ҷониши ӯст) бо "ҳамкорӣ" корҳоро анҷом медиҳанд. Раиси мадинаи фозила ба унвони робит миёни мардум ва Худованд ва дар нақши муаллим ва ҳидоятгари уммати исломӣ аст.

Форобӣ дар китоби "Андешаҳои аҳли мадинаи фозила", вижагиҳои раиси мадинаи фозиларо шарҳ медиҳад, ки яке аз боризтарини он ин аст, ки "дӯстдори таълим ва тарбият бошад". Раиси мадина бо иттисоф ба ин сифат нисбат ба омӯзиш ва парвариши уммати ислом эҳтимоми ҷиддӣ меварзад ва масуълияти комили тарбияти мардумро бар ӯҳда мегирад.

 Бинобар ин Форобӣ натиҷа мегирад, ки омӯзиш ва парвариш амри давлатӣ аст ва аз вазоифи аслии ҳокимони ҳукумати исломӣ густариши он аст.

Манобеи таҳқиқ:

1) Таърихи фалсафа дар ҷаҳони ислом, Ҳинофо Хурӣ ва Халил ҷур,

2) Андешаи сиёсии мутафаккирони исломӣ, Муҳсин Муҳоҷириён.

3) Таърихи фалсафаи исломӣ, Сайидҳусайн Нар.

4) Баррасӣ ва муқоисаи аҳдофи таълим ва тарбият аз дидгоҳи Афлотун ва Форобӣ, Мирзо Муҳаммадӣ, Муҳаммадҳасан.


Сайид Салоҳуддини Нуруддин.



نوع مطلب : عمومی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
شنبه 12 مرداد 1398 07:47 ق.ظ
I am not sure where you are getting your info, but great topic.
I needs to spend some time learning much more or understanding more.
Thanks for magnificent information I was looking for this info for my mission.
یکشنبه 2 تیر 1398 06:16 ب.ظ

Whoa a lot of awesome advice.
legalidad de comprar cialis we choice free trial of cialis how do cialis pills work cialis prices the best choice cialis woman acquistare cialis internet cialis e hiv cialis online holland cialis generico in farmacia cialis generico postepay
شنبه 1 تیر 1398 10:34 ق.ظ

You revealed that well.
how does cialis work weblink price cialis cialis 5 mg scheda tecnica cialis generique cialis 20 mg effectiveness cialis taglich cialis for daily use cialis 5mg prix cialis purchasing cialis dose 30mg
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:53 ب.ظ

Really many of valuable information.
generic cialis levitra cialis venta a domicilio cialis patent expiration cialis tablets australia cialis reviews cialis price in bangalore cialis 20 mg cut in half cialis professional from usa cialis for bph click here to buy cialis
سه شنبه 28 خرداد 1398 11:26 ب.ظ

Whoa a good deal of helpful info!
cialis manufacturer coupon cialis generique 5 mg cialis canada cialis uk next day cialis kaufen wo the best site cialis tablets non 5 mg cialis generici cialis 20mg preis cf cialis generico postepay wow look it cialis mexico
دوشنبه 27 خرداد 1398 10:04 ق.ظ

You made your point extremely effectively!.
5 mg cialis pharmacie en ligne cialis 5mg price cialis wal mart pharmacy only now cialis for sale in us buy cialis online nz click now buy cialis brand cialis generika in deutschland kaufen how to buy cialis online usa cialis 5mg prix cialis pills
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:33 ب.ظ

You actually expressed this well!
trusted tabled cialis softabs cialis 10 doctissimo cialis pas cher paris generic low dose cialis achat cialis en itali cialis dosage viagra cialis levitra we recommend cheapest cialis tadalafil 20 mg cheap cialis
شنبه 25 خرداد 1398 04:22 ب.ظ

You actually revealed it terrifically!
cialis en mexico precio generic cialis review uk click now cialis from canada cialis mit grapefruitsaft cialis generisches kanada cialis generique 5 mg buy brand cialis cheap click here to buy cialis cialis online cuanto cuesta cialis yaho
شنبه 25 خرداد 1398 01:52 ق.ظ

Many thanks. Loads of material!

cialis side effects dangers 5 mg cialis coupon printable cialis dosage amounts viagra cialis levitra cialis canadian drugs pastillas cialis y alcoho buy cialis online nz how does cialis work cialis generika in deutschland kaufen cialis online deutschland
جمعه 24 خرداد 1398 11:37 ق.ظ

Excellent data. Thank you!
costo in farmacia cialis generic cialis pill online fast cialis online cialis 5 mg funziona miglior cialis generico only best offers 100mg cialis cialis usa cost how does cialis work generic cialis with dapoxetine prix de cialis
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:04 ق.ظ

Good knowledge. Kudos!
import cialis if a woman takes a mans cialis cialis farmacias guadalajara generico cialis mexico how do cialis pills work cialis generic tadalafil buy buy generic cialis overnight cialis tadalafil cialis en 24 hora low dose cialis blood pressure
دوشنبه 20 خرداد 1398 01:58 ب.ظ

Seriously a lot of awesome data!
cialis 5 mg scheda tecnica cost of cialis per pill acquisto online cialis venta cialis en espaa low cost cialis 20mg look here cialis order on line cialis coupon cialis 100 mg 30 tablet cialis 20 mg purchasing cialis on the internet
یکشنبه 19 خرداد 1398 06:39 ب.ظ

I'm truly enjoying the design and layout of your site. It's a very easy on the eyes which makes it much more enjoyable for me to come here and visit more often. Did you hire out a developer to create your theme? Exceptional work!
یکشنبه 19 خرداد 1398 07:52 ق.ظ

Superb info, Thank you!
link for you cialis price cialis prezzo di mercato generic cialis pro canada discount drugs cialis cialis authentique suisse 5 mg cialis coupon printable cialis uk cialis 5 mg schweiz precios de cialis generico buy original cialis
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 09:04 ق.ظ
ブランド激安市場,スーパーコピー時計専門店
دوشنبه 2 اردیبهشت 1398 09:03 ق.ظ
BVLGARコピー腕時計ブランドN級品通販
شنبه 31 فروردین 1398 07:50 ب.ظ
ブランドコピー通販,スーパーコピー時計
جمعه 30 فروردین 1398 12:55 ب.ظ
スーパーコピー時計,ロレックスコピー時計,偽物ブランド,腕時計ショップ,激安ブランドの腕時計等,
چهارشنبه 28 فروردین 1398 09:37 ب.ظ
スーパーコピー時計、最大級規模スーパーコピー腕時計販売店
چهارشنبه 28 فروردین 1398 09:37 ب.ظ
最高級シャネルスーパーコピー財布
چهارشنبه 28 فروردین 1398 09:36 ب.ظ
スーパーブランドコピー, ルイヴィトンコピー,エルメスコピーシャネル財布バッグベルト激安コピー
جمعه 23 فروردین 1398 04:56 ب.ظ

With thanks. Valuable information!
online pharmacies india canada online pharmacy canadianpharmacyusa24h canada medications cheap buy viagra now canadian pharmacy cialis canadian online pharmacy buy viagrow pro drugs for sale deep web canadian pharmacy viagra
پنجشنبه 22 فروردین 1398 03:18 ق.ظ

You said it adequately..
canada drugs online canadian pharmacy viagra brand canadian pharmacy cialis canada pharmacies account cialis from canada canada pharmacies account canadian prescription drugstore pharmacy times aarp recommended canadian online pharmacies canada online pharmacies
جمعه 16 آذر 1397 05:15 ق.ظ

Amazing quite a lot of wonderful tips.
cialis 5 mg para diabeticos cost of cialis cvs we recommend cialis info wow cialis tadalafil 100mg cialis ahumada cialis online prices on cialis 10 mg cialis 200 dollar savings card trusted tabled cialis softabs cialis daily reviews
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:01 ب.ظ

You made your point!
cialis et insomni buy name brand cialis on line cialis kaufen wo can i take cialis and ecstasy cialis italia gratis cialis online deutschland try it no rx cialis generic cialis 20mg uk acquisto online cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne
سه شنبه 13 آذر 1397 04:08 ق.ظ

Amazing forum posts, Many thanks!
wow cialis 20 cialis without a doctor's prescription cialis super acti cialis pas cher paris american pharmacy cialis compare prices cialis uk canadian discount cialis acheter cialis meilleur pri prix de cialis cialis generic availability
دوشنبه 12 آذر 1397 03:52 ق.ظ

Thanks a lot! Awesome stuff!
cialis side effects dangers effetti del cialis 5 mg cialis coupon printable cialis daily new zealand viagra vs cialis i recommend cialis generico compare prices cialis uk cialis dosage amounts cialis billig low cost cialis 20mg
یکشنبه 11 آذر 1397 03:19 ب.ظ

Effectively expressed certainly. .
cialis 5 mg effetti collateral cialis 30 day sample walgreens price for cialis generic cialis at the pharmacy only here cialis pills buy generic cialis cialis tablets viagra vs cialis vs levitra click now buy cialis brand venta cialis en espaa
شنبه 10 آذر 1397 03:08 ق.ظ

You actually said it very well.
cialis 30 day trial coupon cialis kamagra levitra online cialis cialis daily dose generic safe site to buy cialis online wow cialis tadalafil 100mg prescription doctor cialis cialis sicuro in linea india cialis 100mg cost cialis tadalafil
جمعه 9 آذر 1397 03:52 ب.ظ

Truly lots of wonderful advice.
buy cialis online cheapest generic cialis in vietnam the best site cialis tablets cialis super kamagra how do cialis pills work if a woman takes a mans cialis the best site cialis tablets we use it cialis online store acheter du cialis a geneve buy cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30



آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی